Spots
NederlandsEnglish
Meld u aan voor de SPOTS nieuwsbrief
Manoel of Pallas' kat - 01
mainKader

Manoel of Pallas' kat

De manoel of Pallas' kat onderscheidt zich duidelijk van bijna alle andere katachtigen door het uiterlijk. De vacht van de manoel is de dikste en de ruigste en de haren zijn in verhouding tot de lichaamgrootte de langste. Deze kat heeft een gedrongen lichaamsbouw en de haast sluipende lichaamsbeweging geeft de indruk alsof de manoel altijd laag over de grond glijdt. Het geslacht Otocolobus kent maar één soort: de manoel (eenzelfde situatie geldt ook voor de cheetah: het geslacht Acinonyx telt ook maar één soort: de cheetah).

Taxonomie                                                     Alle katten: Alfabetisch & Stamboom
Rijk: Animalia (dieren)
Stam: Chordata (gewervelden)
Klasse: Mammalia (zoogdieren)
Orde: Carnivora (vleeseters)
Familie: Felidae (katachtigen)
Geslacht: Otocolobus - dit geslacht omvat 1 soort
Soort: manul

Wetenschappelijke naam
Otocolobus manul.

Ondersoorten
O.m.ferrugineus (Iran, Kazakstan, Kirgizië, Turkmenistan, Oezbekistan, Tadzjikistan, Afghanistan en Pakistan: roodbruinige vachtkleur), O.m.manul (Mongolië, West-China: grijsachtige vachtkleur) en O.m.nigripectus (Kasjmir, Nepal en Tibet: het streeppatroon is bij deze ondersoort het best zichtbaar en de vachtkleur heeft onregelmatig verdeelde donkere en lichte plekken). Zie hier synoniemen.

Fysieke kenmerken
Lichaamslengte: 49-55 cm (vrouwtjes zijn iets kleiner).
Staartlengte: ca. 21-31 cm
Gewicht: 3-5 kg
Levensverwachting: in gevangenschap maximaal 16 jaar, in het wild onbekend.

Uiterlijk
Een gedrongen bouw met korte poten zijn samen met de langharige ruwe vacht kenmerkend voor deze kat. De kleur varieert tussen grijsachtige en bruinachtige tinten. De lichte tot witte dekharen geven het uiterlijk van deze kat een "frosty look". Over de rug kunnen brede strepen zichtbaar zijn maar dit is, net als de kleur, afhankelijk van de streek waar deze kat te vinden is. De dikke, vrij lange staart heeft aan het einde donkere ringen en een donkere punt. De bovenzijde van de staart is donkerder dan de onderzijde. De kop heeft brede bakkebaarden en de dikbehaarde kleine oren met zwarte punten staan aan de zijkant van de kop in plaats van meer op de kop zoals bij de meeste katachtigen. Deze kenmerken zorgen ervoor dat de kop breed en ovalig lijkt. De kin is veel lichter dan de rest van het lichaam (tot haast wit) en de lange snorharen zijn wit. De ogen zijn wit omrand en in tegenstelling tot veel kleine katachtigen met spleetvormige pupillen heeft de manoel ronde pupillen. De stevige voetzolen zijn goed behaard.

Verspreiding en leefgebied
Het leefgebied van de manoel wordt gekarakteriseerd door extreme klimatologische omstandigheden; kou, weinig regen, een lage luchtvochtigheid en uiteenlopende temperaturen. Overwegend is de manoel te vinden in de steppegraslanden in Mongolië van centraal Azië (het belangrijkste bolwerk), China, het Tibetaanse plateau en sinds februari 2014 ook in Nepal. De tot nu toe hoogste waarneming was op 5.050 m(!) waaruit blijkt dat de manoel een van de weinige katachtigen is die op echt grote hoogten te vinden is. Net als bij de Bengaalse kat is de leefgebiedgrens daar waar er continu meer dan een bepaalde hoeveelheid sneeuw ligt: voor de manoel is dit max. 15-20 cm.

Gedrag
Deze kat blijkt over het algemeen in de schemering actief te zijn maar schuwt het daglicht zeker niet. De manoel slaapt in holen tussen rotsspleten en in kleine grotten. Ook worden holen van andere kleine dieren gebruikt zoals van de marmot, vos en das. De manoel is een slechte hardloper en heeft een wat "hobbelige gang". Met de uitzonderlijke camouflage schuilt deze kat bij gevaar achter rotsblokken of in smalle rotsspleten. Door heel stil te zitten en zich dicht tegen de grond te houden, gaat deze kleine spinnende kat geheel in de omgeving op.

Jacht en dieet
In China leeft de manoel voornamelijk van fluithazen, kleine knaagdieren (zoals woelmuizen, hazen en marmotten), patrijzen, reptielen en aas. In Mongolië fluithuizen, gerbils en de lammeren van de moeflon. Aantallen manoels schommelen naar gelang het aantal knaagdieren schommelt over diverse jaren¹. De fluithaas is in de zomer absoluut de favoriete prooi, zelfs bij lage aantallen waarbij andere prooidieren in grote aantallen voorhanden zijn. In de winter worden er zeer veel insecten gegeten en minder fluithazen. De prooi wordt beslopen en vanuit een hinderlaag besprongen.

Voortplanting
Kennis over het voortplantingsgedrag van de manoel is hoofdzakelijk ontdekt door studies in voormalig Rusland. De paartijd is in februari-maart. Na een draagtijd van ca. 65 dagen worden er tussen de 3 en 6 kittens geboren die bij de geboorte ongeveer 12,5 cm groot zijn en ongeveer 340 gram wegen. Na 2-10 dagen gaan de oogjes open en rond twee maanden zijn ze gespeend. Er zijn kittens van 3 tot 4 maanden oud gezien die al aan het jagen waren. Kittens van deze kleine kat worden incidenteel door roofvogels gegrepen.

Status en bedreiging
De manoel (Pallas' kat) heeft sinds 2002 op de Rode Lijst van het IUCN de status "Near threatened" (bijna bedreigd) en is vermeld op CITES Appendix II. De jacht vanwege de pels vormt nog steeds een bedreiging ondanks het feit dat dit in veel landen verboden is. Door de uitgestrektheid van het leefgebied blijkt controle moeilijk. Ook de knaagdieren, waar de manoel op jaagt, worden vergiftigd en massaal afgeschoten omdat zowel fluithazen als marmotten door de lokale bevolkingen worden gezien als concurrerende graseters. Het is niet echt duidelijk wat een grotere bedreiging is: het vergif of het afschieten. Ook de opkomende mijnbouw in China blijkt de toch al dun verspreide populaties te versnipperen en sinds 2002 neemt het aantal gestaag af. Begin 2010 zijn geschatte aantallen in Rusland: ca. 2.000-2.100 (Tyva), 2.100-3.00 (Chita), 450-550 (Altai) en 250-350 (Buryatia).

Projecten en organisaties
Het "Pallas Cat Study and Conservation Program" houdt zich bezig met de studie en het behoud van deze bijzondere kleine kat. Ook ISEC ondersteunt studie- en behoudprojecten van kleine katachtigen waaronder de manoel of Pallas' kat. Zie de links onderaan deze pagina voor meer informatie over deze organisaties.

Waar te zien in Nederland
De manoel of Pallas' kat is te vinden in diergaarde Blijdorp te Rotterdam.

Video’s
Diashow, video van kittens, uitleg over de manoel in een dierentuin en een video van "Pallas Cat Study and Conservation Program".

¹  Bekend is dit ook bij de sneeuwuil en de muis: Veel muizen -> uilen broeden.
    Weinig muizen door veel uilen in de voorgaande jaren -> uilenaantallen dalen en
    zij broeden niet. Een golfbeweging van ca. 4 tot 5 jaar.

Wil jij een spreekbeurt houden over de Manoel?
Dat kan! Informatiemateriaal is gratis op te vragen via info@stichtingspots.nl. Website - Pallas Cat Study and Conservation Program >
Website - IUCN - Manoel of Pallas' kat >
Nieuws over de manoel of Pallas' kat >