Spots
NederlandsEnglish
Meld u aan voor de SPOTS nieuwsbrief
Luipaard, Afrikaanse - Bob Suir
mainKader

Luipaard of panter

De termen luipaard en panter worden door elkaar gebruikt, maar het gaat om dezelfde katachtige. In Afrika wordt vaker het woord luipaard gebruikt en in Azië panter. Vroeger werd gedacht dat een luipaard een kruising was tussen een leeuw en een panter. Het woord luipaard is in het Engels "leopard" en dat woord zou een combinatie zijn van leo (leeuw) en pard (panter). De luipaard of panter behoort samen met de jaguar, leeuw, sneeuwpanter en tijger tot het geslacht Panthera.

Geschiedenis van het ontstaan van de naam

Taxonomie                                                     Alle katten: Alfabetisch & Stamboom
Rijk: Animalia (dieren)
Stam: Chordata (gewervelden)
Klasse: Mammalia (zoogdieren)
Orde: Carnivora (vleeseters)
Familie: Felidae (katachtigen)
Geslacht: Panthera - dit geslacht omvat 5 soorten
Soort: pardus

Wetenschappelijke naam
Panthera pardus.

Ondersoorten
Het IUCN noemt totaal 11 ondersoorten: P.p.delacourii (Zuidoost-Azië en het zuiden van China), P.p.fusca (Indiase panter), P.p.japonensis (Noord-Chinese panter), P.p.kotiya (Sri Lankaanse panter), P.p.melas (Javaanse panter), P.p.nimr (Arabische luipaard), P.p.orientalis (oostelijke uithoek van Rusland, het Koreaanse schiereiland en Noordoost-China - Amoerpanter), P.p.pardus (Afrikaanse luipaard), P.p.saxicolor (centraal Azië - Perzische luipaard/panter), P.p.sindica (Pakistan en mogelijk in delen van Afghanistan en Iran en P.p.tulliana (West-Turkije). Zie hier synoniemen.

Gezien de grootte van het Afrikaanse continent ligt het voor de hand dat de Afrikaanse luipaaard door meerdere ondersoorten wordt vertegenwoordigd. Zo heeft The Cape Leopard Trust geconstateerd dat de luipaard die in de Eastern Cape van Zuid-Afrika voorkomt eigenlijk een aparte ondersoort is de Kaapse luipaard (nog niet erkend).

Fysieke kenmerken
Lichaamslengte: mannetje 130-190 cm, vrouwtje 104-140 cm
Staartlengte: 60-110 cm
Gewicht: mannetje 28-90 kg, vrouwtje 28-60 kg
Levensverwachting: in het wild ca. 12 jaar, in gevangenschap tot max. 20 jaar.

Uiterlijk
De luipaard behoort tot de grote katachtigen maar is toch kleiner dan de cheetah (jachtluipaard). De luipaard heeft een gespierd lichaam met korte, krachtige poten en een lange staart voor balans. De kop is breed en een beetje rond van vorm met kleine ronde oren. De vacht is bedekt met veel zwarte rozetten; vlekken die in het midden open zijn en kleinere dichte vlekken. De cheetah (jachtluipaard) heeft, in tegenstelling tot de luipaard, alleen dichte ronde vlekken. De meeste luipaarden zijn zandgeel of lichtbruin van kleur maar dit kan variëren van bijna wit tot geheel zwart (de bekende zwarte panters). Als het zonlicht op de vacht valt, is echter ook bij een zwarte panter het vlekkenpatroon te zien.

Verspreiding en leefgebied
De luipaard is de allrounder van de katten en kan zich overal goed aanpassen waardoor het leefgebied uitgestrekt en gevarieerd is. Van droge woestijnen (bijvoorbeeld in Iran) tot dichte regenwouden tot grote hoogtes (er is zelfs een skelet van een luipaard aangetroffen op de Kilimanjaro, een berg van 5.638 meter hoog). De belangrijkste eis voor een goede leefomgeving is de hoeveelheid voedsel. Ook voldoende schuilplaatsen, in de vorm van hoge begroeiing, bomen of rotsen, zijn belangrijk. Luipaarden zijn uitermate territoriaal.

Gedrag
De luipaard leeft solitair en ze zoeken elkaar alleen op in de paartijd. Alleen moeder en welpen leven enige tijd met elkaar samen. De luipaard heeft een vast leefgebied (territorium) dat tegen soortgenoten wordt verdedigd waarbij het wordt gemarkeerd met urine en/of uitwerpselen. Ook worden er krabsporen op bomen achtergelaten. Op deze manier "praten" de luipaarden met elkaar en geven ze boodschappen door. Uiteraard laten ze zich ook vocaal horen. Klik hier voor enkele luipaardgeluiden. Mannetjes hebben vaak grotere territoria dan vrouwtjes en overlappen die van vrouwtjes ook (afhankelijk van de aanwezige prooidieren). Territoria zijn kleiner bij veel prooidieren en groter als er minder wild is. De luipaard verlaat zijn territorium regelmatig om te jagen. Luipaarden van hetzelfde geslacht mijden elkaar. De luipaard staat bekend om zijn felle karakter. In het nauw gedreven zal hij geen vluchtgedrag vertonen maar juist voor de aanval kiezen. Een voorbeeld hiervan is te zien in dit filmpje

Jacht en dieet
De luipaard jaagt meestal 's avonds of 's nachts en voornamelijk op middelgrote dieren als antilopen, wrattenzwijnen en herten. Maar, de luipaard is een echte opportunist. Indien een kans zich voordoet, zal hij elke prooi eten die hij kan doden. Juist door deze insteek is dit dier in staat zich in veel verschillende leefomgevingen staande te houden. Eerst wordt de prooi beslopen en dan vanuit een hinderlaag besprongen. Een andere jachtmethode is het rustig in een boom wachten totdat de juiste prooi zich onder de boom bevindt waarna de luipaard zich vanuit de boom op de prooi stort. Luipaarden zijn in staat prooien tot driemaal zwaarder dan het eigen gewicht in een boom te trekken. Een extra prooi wordt zeker gegrepen als de kans zich voordoet waarna deze wordt verstopt. Dit is vrij uniek gedrag wat andere katten niet hebben. Ook dit is een eigenschap welke ervoor zorgt dat de luipaard bij uitstek kan overleven. Zelfs in slechte tijden, heeft hij voedsel. Een luipaard drinkt het liefst dagelijks maar kan lange tijd zonder water overleven. Het nodige vocht wordt dan uit de gevangen prooi gehaald.

Voortplanting
Het vrouwtje lokt het mannetje met haar urine als zij wil paren. Het mannetje bemoeit zich verder niet met het vrouwtje of de jongen. Na een draagtijd van 90-112 dagen worden meestal 1-3 welpen geboren (gewicht: 430-450 gram) in een goed verborgen schuilplaats zoals een ondergronds hol, dicht struikgewas of grot waar ze de eerste 6 weken verborgen blijven. De ogen openen na 1 week, ze zijn na 3 maanden gespeend en blijven ongeveer 1,5-2 jaar bij de moeder waarna ze geslachtsrijp en zelfstandig zijn. Pas na 3-4 jaar zijn ze volgroeid.

Status en bedreiging
De status van de luipaard varieert per ondersoort en gaat van "Vulnerable" (kwetsbaar - Afrikaanse luipaard) tot "Critically endangered" (ernstig bedreigd - enkele ondersoorten zoals de Amoerpanter). Alle onderstoorten zijn vermeld op CITES Appendix I. De grootste vijand voor de luipaard is toch wel de mens. Veel luipaarden worden gedood in de trofeejacht of vergiftigd door boeren die de luipaarden als bedreiging voor hun veestapel zien.

Waar te vinden in Nederland
Burgers’ Zoo, Dierenpark Emmen en BestZOO in Best: Sri Lankaase luipaard (Panthera pardus kotiya). Artis en Diergaarde Blijdorp: Amoerpanter (P.p.orientalis). Dierenpark Amersfoort en Safaripark Beekse Bergen, Perzische luipaard (P.p.saxicolor).

Wil jij een spreekbeurt houden over de luipaard?
Dat kan! Informatiemateriaal is gratis op te vragen via info@stichtingspots.nl.
  Word donateur >
Word adoptieouder van de luipaarden Ombeli en Shakira in Namibie >
Alle luipaardprojecten die Stichting SPOTS ondersteunt >
Vervolg over de luipaard >
Bedreigingen voor de luipaard >
Video - Leopard vs man >
Reisverslag - Namibie en Zuid-Afrika 2011 - Deel 1 - LCP - S. Eckhardt >
Website - IUCN - Luipaard >
Nieuws over de luipaard >