Spots
NederlandsEnglish
Meld u aan voor de SPOTS nieuwsbrief
Leeuw, Afrikaanse - Chantal Mazzei - 07
mainKader

Leeuw - Algemeen

Door de geschiedenis heen en in vele culturen is en wordt de leeuw als koninklijk beschouwd. Zo vind je de leeuw terug in de wapens van veel landen waaronder dat van Nederland en Vlaanderen. Kennelijk is de leeuw zo imponerend dat mensen er selectieve waarheden aan toekennen. Zo werd heel lang gedacht dat de leeuw altijd zelf zijn prooien vangt. In werkelijkheid steelt hij regelmatig prooien van bijvoorbeeld hyena's waarmee de leeuw een eeuwig durende vete lijkt te hebben en blijkt hij een echte opportunist. De leeuw behoort samen met de tijger, jaguar, luipaard of panter en sneeuwpanter tot het geslacht Panthera.

Taxonomie                                                     Alle katten: Alfabetisch & Stamboom
Rijk: Animalia (dieren)
Stam: Chordata (gewervelden)
Klasse: Mammalia (zoogdieren)
Orde: Carnivora (vleeseters)
Familie: Felidae (katachtigen)
Geslacht: Panthera - dit geslacht omvat 5 soorten
Soort: leo

Wetenschappelijke naam
Panthera leo.

Ondersoorten
Huidige (oude) situatie
Momenteel erkent het IUCN twee ondersoorten: De Afrikaanse leeuw P.l.leo (Afrika) waarbij de West-Afrikaanse leeuw als aparte 'sub-populatie' wordt genoemd en Aziatische leeuw P.l.persica (Azië). Zie hier synoniemen.

Situatie volgens het nieuwe inzicht
Wetenschappelijk gezien is met ingang van 23 december 2015 de indeling herzien door de publicatie van dit nieuwe artikel: Federal Register Vol. 80, No. 246. Om onduidelijke redenen heeft het IUCN dit nieuwe inzicht nog niet op haar website doorgevoerd. Klik hier voor meer uitleg over de nieuwe indeling.

Fysieke kenmerken
Lichaamslengte: mannetje ca. 170-250 cm, vrouwtje ca. 140-185 cm
Staartlengte: ca. 60-100 cm
Schouderhoogte: ca. 80-128 cm
Gewicht: mannetje ca. 145-225 kg, vrouwtjes ca. 110-167 kg
Levensverwachting: ca. 10-18 jaar in het wild en ca. 14-30 jaar in gevangenschap. Mannetjes worden over het algemeen minder oud dan vrouwtjes.

Uiterlijk
Bekend zijn natuurlijk de manen die alleen voorkomen bij het mannetje. Het duurt meestal een jaar of zes voordat deze goed ontwikkeld zijn. Vrouwtjes zijn kleiner en hebben geen manen. De staart van leeuwen is voorzien van een donkere kwast. De leeuw heeft een brede kop, een korte snuit en relatief kleine, ronde oren. Het neusleertje wordt donkerder naarmate een leeuw ouder wordt. De vacht is kortharig en de kleur varieert van asgrijs en zandgeel tot okerbruin en bijna wit. Over de vacht verspreid liggen vage rozetachtige vlekken die vooral bij jongere leeuwen goed te zien zijn. Deze vlekken vervagen naarmate de leeuw ouder wordt en zullen uiteindelijk verdwijnen (de vlekken zijn, als je goed kijkt, echter altijd te zien). De kleur, plaats en hoeveelheid van de kop- en buikmanen, kan afhangen van de streek maar ook van de genetische achtergrond. Er is veel discussie over vaststelling van de ondersoorten, met name ook omdat aparte benoemingen van grote invloegd zijn op de bescherming van de leeuw als soort in zijn geheel.

Verspreiding en leefgebied
Kort gezegd Afrika en India. Dit laatste land is het enige Aziatische land waar de leeuw nog in het wild voorkomt. Het leefgebied van de leeuw wordt enorm bedreidgd. Via deze link wordt heel inzichtelijk hoe snel de afname van de leeuwen gaat. 

Gedrag
De leeuw is de enige katachtige die in troepen leeft (prides) en bestaat meestal uit gemiddeld vijf volwassen vrouwtjes (twee tot twintig), één of twee volwassen mannetjes en hun jongen en onvolwassen nakomelingen. Meestal zijn alle vrouwtjes familie van elkaar en blijven zij hun hele leven bij elkaar. Een grote groep leeuwen beweegt zich meestal los van elkaar of in kleinere groepen. Als dieren van dezelfde troep elkaar tegenkomen, volgt een uitbundig ritueel van wrijven en likken. Vreemde leeuwen, zowel mannetjes als vrouwtjes, worden meestal weggejaagd. Mannetjes blijven meestal niet langer dan drie of vier jaar bij de troep. Ze worden weggejaagd en moeten dan op zoek naar een eigen troep. Het leven van een mannetjesleeuw is een moeilijk leven, meer daarover leest u hier.

Territorium
Een troep bezet meestal een vast territorium (leefgebied) maar in sommige streken volgen zij vaak ook de grote trekkende kudden gnoes, zebra's en gazellen en is de levensstijl dus meer nomadisch. Hoewel leeuwen over het algemeen niet zo van water houden, zijn er ook leeuwen die zich gespecialiseerd hebben in het leven in moerasgebieden leven (Okavangadelta in Botswana). Afhankelijk van het leefgebied kunnen territoria enorm zijn of juist niet - hoe droger een gebied hoe groter, is een redelijk uitgangspunt.

Geluid
De leeuw heeft een luide brul waarbij die van het mannetje luider is dan die van het vrouwtje. Leeuwen brullen vooral 's nachts om contact te houden met andere groepsgenoten waarbij aanwezigheid en plaats en mogelijk ook de status binnen de groep wordt aangeduid. Het brullen is tot een afstand van ca. 8 km te horen. Klik hier om de brul te horen. 

Jacht en dieet
De leeuw is het grootste deel van de dag inactief en komt vooral in actie voor de jacht. Leeuwen jagen het liefst in groepsverband in de schemer of nachtelijke uren. Over het algemeen jagen de vrouwtjes alhoewel het mannetje zal meehelpen als het om een grote prooi gaat. Als de prooi gedood is, breekt een grote chaos uit. Leeuwen hebben niet echt tafelmanieren en vele monden maken hongerig. Het is vaak een gevecht wie het beste stukje vlees krijgt. Hier kun je zien hoe leeuwen jagen en eten. 

Voortplanting
Leeuwinnen paren alleen met het dominante mannetje van de troep. Het vrouwtje werpt 3-6 welpen in een verscholen plek na een draagtijd van ca. 100 dagen. Als de welpen 4-6 weken zijn, introduceert de leeuwin hen in de troep. Vrouwtjes zogen (ca. 8 maanden) en bewaken elkaars jongen. Na ca. 18 maanden zijn ze onafhankelijk en na vijf jaar volgroeid. Wordt de troep overgenomen door een nieuw mannetje, dan zal deze de jonge welpen doden waardoor de vrouwtjes weer voor een paring ontvankelijk worden. Veel welpen halen hierdoor het 1e levensjaar niet want de nieuwe baas wil alleen jongen die van hemzelf zijn. 

Status en bedreiging
De status van de leeuw zou eigenlijk per streek of land bekeken moeten worden. Dit gebeurt slechts ten dele. Alleen de West-Afrikaanse populatie wordt als 'subpopulatie' apart genoemd. Meer informatie hierover is via deze link terug te lezen.

Hoeveel leeuwen zijn er nog?
Het is lastig in te schatten hoeveel leeuwen er vroeger waren en nu nog zijn. Uitgaande van de meest conservatieve cijfers waren er 100 jaar geleden nog meer dan 200.000 leeuwen en zijn dat er nu nog maar 32.000-34.000 zijn. Dat is een afname van meer dan 80%. Er zijn verschillende onderzoeken naar het aantal leeuwen verricht maar die zijn vaak al van enkele jaren geleden. Het aantal Aziatische leeuwen staat op ca. 523. Iedereen is het er echter over eens dat de neergaande lijn schrikbarend is en dat de populatie de afgelopen 20 jaar met tenminste 30% is afgenomen (aldus het IUCN). Volgens andere wetenschappers zou het zelfs om een afname van 48,5% in 20 jaar gaan. Als deze ontwikkeling zich doorzet, betekent dit concreet dat onze kleinkinderen wel eens de laatste generatie kunnen zijn die leeuwen in het wild kunnen bewonderen als we nu niet in actie komen. 

Projecten en organisaties
Stichting SPOTS zet zich onder andere in voor de leeuw. Dat doet zij door voorlichting te geven en door fondsen te werven. Met deze fondsen ondersteunen wij AfriCat North in Namibie. Daarnaast vraagt SPOTS actief aandacht voor het fenomeen canned hunting. Naast Stichting SPOTS is er in Nederland nog een organisatie die zich inzet voor de leeuw: Stichting Leo. Zij richten zich vooral op de leeuw in West- en Oost-Afrika.

Waar te zien in Nederland
De leeuw is te vinden in Artis, Beekse Bergen, Blijdorp Rotterdam (Aziatische), Burgers' Zoo, Dierenpark Amersfoort, GaiaZOO en Ouwenhands Dierenpark.

Wil jij een spreekbeurt houden over de leeuw?
Dat kan! Informatiemateriaal is gratis op te vragen via info@stichtingspots.nl.
  Alle leeuwenprojecten die Stichting SPOTS ondersteunt >
Word adoptieouder van leeuw Shenzi in Namibie >
Word donateur >
Vervolg over de leeuw >
Bedreigingen voor de leeuw >
Canned hunting en knuffelfarms >
Verantwoord op vakantie naar Afrika (Flyer) >
Reisverslag - Namibie en Zuid-Afrika 2011 - Deel 3 - AfriCat North - S. Eckhardt >
Website - Stichting Leo >
Website - IUCN - Leeuw >
Nieuws over de leeuw >
Meer over de Aziatische leeuw >